Üroonkoloji — Ürolojik Kanserler

• İdrarda gözle görülür kan — ağrısız olması durumu daha az önemli yapmaz, aksine değerlendirilmesi gerekir
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu görünümünde olup tedaviye yanıt vermeyen tablolar
• Testiste ele gelen ağrısız sertlik ya da boyut değişikliği
• Yan ağrısı, açıklanamayan kilo kaybı, sürekli halsizlik
• Yaşa göre beklenmeyen PSA yüksekliği veya rektal muayenede sertlik saptanması

Erkeklerde en sık görülen kanserlerden biridir ve erken evrede genellikle hiçbir belirti vermez. Bu yüzden tanı çoğunlukla PSA takibi ve muayene ile konur. Tanı sürecinde multiparametrik prostat MR görüntülemesi, biyopsi gerekliliğini ve gerekiyorsa hedeflenecek bölgeyi belirlemede önemli yer tutar.

Prostat kanserinin seyri geniş bir yelpazeye yayılır. Düşük riskli, yavaş seyirli hastalıklarda tedaviye hemen başlamak yerine yakın izlem (aktif izlem) tercih edilebilir; böylece tedavinin yan etkilerinden gereksiz yere etkilenilmez. Daha yüksek riskli hastalıklarda cerrahi, radyoterapi ve hormonal tedaviler tek başına ya da birlikte kullanılır. Karar; hastalığın evresi, biyopsi derecesi (Gleason/ISUP), PSA düzeyi ve kişinin yaşı ile genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek verilir.

En sık belirtisi ağrısız idrarda kandır. Sigara, mesane kanseri için en önemli ve önlenebilir risk etkenidir; boya, kauçuk ve tekstil sektörlerinde bazı kimyasallara uzun süreli maruziyet de risk oluşturur.

Tanı, mesanenin kamera ile içeriden görüntülenmesi (sistoskopi) ve görüntüleme yöntemleriyle konur. Tümör saptandığında kapalı yolla çıkarılır (TUR-M); alınan doku hem tanı hem de evreleme için incelenir. Kasa ilerlememiş tümörlerde mesane korunarak tedavi sürdürülür ve mesane içine ilaç uygulamaları yapılabilir. Mesane kanseri tekrarlama eğilimi yüksek olduğu için, tedavi sonrası sistoskopi ile düzenli takip tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Böbrek tümörlerinin büyük bölümü bugün, başka bir şikâyet nedeniyle çekilen ultrason ya da tomografide tesadüfen saptanmaktadır. Bu, hastalığın daha küçük ve erken evrede yakalanması anlamına geldiği için olumlu bir gelişmedir.

Tedavide temel yaklaşım, mümkün olduğunda böbreğin tamamını almak yerine yalnızca tümörlü kısmın çıkarılmasıdır (parsiyel nefrektomi); böylece böbrek fonksiyonu korunur. Uygun olgularda işlemler kapalı (laparoskopik) yöntemle gerçekleştirilir.

Diğerlerinin aksine genç erişkinlerde, 20–40 yaş aralığında görülür. En sık bulgusu testiste ele gelen ağrısız bir sertliktir. Erken evrede tedaviye yanıtı oldukça yüksek olan bir kanser türüdür; bu nedenle gecikmeden değerlendirilmesi büyük önem taşır.

Kendi kendine testis muayenesi basit ve etkili bir alışkanlıktır: ılık bir duş sonrası, testisler parmaklar arasında yuvarlanarak sertlik ya da düzensizlik açısından kontrol edilir. Fark edilen her değişiklik ürolojik değerlendirme gerektirir.

Ürolojik kanserlerde erken tanı oldukça önemlidir. Hastaların göz ardı edilmemesi gereken bulguları olursa ya da bulgu olmasa bile tarama programlarına uygun olarak doktora başvurmaları, erken tanı için olmazsa olmazdır.

Her ürolojik kanserin tanı evresinde ilerleyen süreçler farklıdır. Bu süreçte muayene ve laboratuvar bulguları, görüntüleme yöntemleri ve biyopsi gibi seçenekler, hekimin uygun gördüğü sıralama ile yapılarak tanıya varılır.

Hastanın süreci anlaması tedavinin bir parçasıdır. Hangi evrede olunduğu, seçeneklerin ne olduğu, her seçeneğin beklenen faydası ve olası yan etkileri anlaşılır bir dille aktarılır; karar hastayla birlikte verilir.