İdrar kaçırmanın tipleri
İdrar kaçırma tek bir hastalık değildir. Hangi durumda kaçırdığınız, altta yatan mekanizmayı ve dolayısıyla tedaviyi belirler. Bu yüzden muayenede sorulan ilk şey genellikle “ne zaman kaçırıyorsunuz?” olur.
- Stres (efor) tipi — öksürme, hapşırma, gülme, ağırlık kaldırma ya da ayağa kalkma sırasında kaçırma. Karın içi basınç arttığında idrarı tutan yapılar yetersiz kalır.
- Sıkışma (urge) tipi — ani ve ertelenemeyen idrar hissiyle birlikte, tuvalete yetişemeden kaçırma. Çoğunlukla aşırı aktif mesane tablosuna eşlik eder.
- Karışık tip — ikisinin bir arada bulunması. Pratikte sık görülür.
- Taşma tipi — mesane tam boşalamadığı için dolup taşarak damla damla kaçırma. Erkeklerde prostat büyümesi başlıca nedenidir.
Erkeklerde yeni başlayan idrar kaçırma, çoğu zaman altta yatan bir boşaltım sorununun (ör. prostat kaynaklı tıkanıklık) habercisidir. Bu nedenle kaçırmanın kendisi kadar, mesanenin tam boşalıp boşalmadığı da değerlendirilir.
Değerlendirme nasıl yapılır?
Değerlendirme ayrıntılı bir öyküyle başlar: ne zamandır sürdüğü, günde kaç kez olduğu, ped kullanılıp kullanılmadığı, doğum ve ameliyat öyküsü, kullanılan ilaçlar ve sıvı alışkanlıkları. Bu bilgiler çoğu zaman tipi büyük ölçüde belirler.
- Tam idrar tahlili — enfeksiyon gibi geçici nedenlerin dışlanması
- İşeme günlüğü — birkaç gün boyunca sıvı alımı, işeme saatleri ve kaçırma anlarının kaydı
- Fizik muayene ve gerekirse stres testi
- Ultrasonografi ve idrar sonrası mesanede kalan idrar ölçümü
- Ürodinami — mesanenin dolma ve boşalma sırasındaki davranışının ölçülmesi; her hastada gerekmez
İşeme günlüğü basit görünür ama tanıda en değerli araçlardan biridir: hastanın muayenede hatırlayamadığı örüntüyü ortaya çıkarır. Op. Dr. Kayhan Tarım'ın katkıda bulunduğu kitap bölümlerinden biri de işeme günlüğü ve ürodinamik incelemeler üzerinedir.
Tedavi seçenekleri
Davranışsal düzenlemeler ve pelvik taban egzersizleri
Çoğu hastada ilk basamak budur ve küçümsenmemelidir. Sıvı alımının gün içine yayılması, kafein ve alkolün azaltılması, kilo kontrolü ve kabızlığın giderilmesi belirgin fayda sağlar. Pelvik taban kaslarının doğru çalıştırılması (Kegel egzersizleri) özellikle stres tipinde etkilidir; ancak egzersizin doğru kası çalıştırdığından emin olmak gerekir.
İlaç tedavisi
Sıkışma tipi kaçırmada mesanenin aşırı kasılmasını azaltan ilaç grupları kullanılır. İlaç seçimi; yaş, eşlik eden hastalıklar ve diğer ilaçlarla etkileşim gözetilerek yapılır. Stres tipinde ilaçların yeri sınırlıdır.
Girişimsel ve cerrahi seçenekler
İlk basamak tedavilere yanıt alınamayan hastalarda seçenekler genişler. Sıkışma tipinde mesane içine botoks uygulaması ya da sinir uyarımına dayalı yöntemler gündeme gelebilir. Stres tipinde, idrar kanalını destekleyen askı (sling) ameliyatları uygulanır. Erkeklerde prostat cerrahisi sonrası gelişen kaçırmada ise farklı bir yaklaşım izlenir.
Hangi seçeneğin uygun olduğu kaçırmanın tipine, şiddetine ve kişinin genel durumuna göre değişir. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez.
Bu konudaki ameliyatlar
Aşağıdaki sayfalar ameliyatın kendisini anlatır: nasıl yapıldığı, kimlere uygun olmadığı, iyileşme süreci ve olası riskler.
Sık sorulan sorular
İdrar kaçırma yaşlılığın normal bir parçası mı?
Hayır. Yaşla birlikte sıklığı artar, ancak idrar kaçırma yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu değildir ve “katlanılması gereken” bir durum hiç değildir. Büyük bölümü tedavi edilebilir; edilemeyen olgularda bile yaşam kalitesini belirgin biçimde artıran seçenekler vardır.
Ameliyat olmadan düzelme şansım var mı?
Birçok hastada var. Davranışsal düzenlemeler, pelvik taban egzersizleri ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle belirgin iyileşme sağlanabilir. Cerrahi, bu basamaklardan sonuç alınamadığında ya da tablo baştan buna uygun olduğunda gündeme gelir.
Bu sorun sadece kadınlarda mı görülür?
Hayır. Kadınlarda daha sık görülür, ancak erkeklerde de görülür. Erkeklerde en sık nedenler prostat kaynaklı boşaltım sorunları ve prostat cerrahisi sonrası dönemdir. Üroloji her iki cinsiyetin idrar yollarıyla ilgilenen branştır.
İşeme günlüğü nasıl tutulur?
Genellikle 2–3 gün boyunca; içtiğiniz sıvının miktarı ve saati, her idrara çıkışınızın saati ve mümkünse miktarı, kaçırma anları ve o sırada ne yaptığınız kaydedilir. Basit görünür ama muayenede hatırlanamayan örüntüyü ortaya çıkarır ve tedavi seçimini doğrudan etkiler.